آشنایی با قرقاول

قرقاوُل (نام قدیمی تر: تَذَرْوْ) پرنده‌ای از راستهٔ ماکیان سانان است. قرقاول به طور بومی در بیشتر نقاط آسیا و همچنین در یونان و بلغارستان در اروپا زندگی می کند و توسط انسان به بسیاری از کشورهای دیگر هم وارد شده‌است. جمعیت قرقاول ها رو به کاهش است، اما در خطر انقراض نیست. جمعیت این پرنده در اروپا، بر اساس برآورد «بردلایف اینترنشنال» در سال ۲۰۰۴، حدود ۳٬۴۰۰٬۰۰۰ تا ۴٬۷۰۰٬۰۰۰ جفتِ بارور، معادل ۱۰٬۲ میلیون تا ۱۴٬۱ میلیون بال قرقاول بوده‌است، و بر اساس یک برآورد بسیار ابتدایی، جمعیت این پرنده در کل دنیا را می توان ۳۰ تا ۴۵ میلیون بال برآورد کرد.

قرقاول کلمه ای ترکی است. نام های فارسی آن تَذَرْوْ، ترنگ و خروس صحرایی است. قرقاول را در زبان انگلیسی Pheasant و در زبان فرانسوی Faisan و در زبان عربی «الفزان» و «طائر التدرج» گویند.

نام علمی قرقاول Phasianus colchicus است که شکل لاتینی شدهٔ نام یونانی این پرنده است. فاسیس در یونانی نام قدیمی رودی در غرب گرجستان بوده که امروز ریونی نام دارد و کلخی هم نام قومی باستانی است که در آن منطقه سکونت داشته اند.

مشخصات قرقاول

قرقاول پرنده ای است که به خاطر داشتن دم بلند و راه رفتن باشکوهش از سایر ماکیان متمایز می‌شود. این پرنده یکی از عجیب ترین پرندگان جهان است. در ۲ یا۳ هفته اول زندگی یک جفت پنجه روی هر بال این پرنده وجود دارد.

قرقاول ها روی درختان زندگی می کنند و انواع بالغ از برگ های درختان، حشرات، تمشک، دانه ها و میوه های جنگلی تغذیه می کنند و افزایش و کاهش میوه های جنگلی و حشرات در جمعیت این پرنده مؤثر است. پس از خوردن یک غذای کامل، وزن آن ها آن قدر سنگین می شود، که پرواز برایشان بسیار دشوار می شود.

این پرنده هنگام احساس خطر معمولاً پرواز نمی کند، بلکه به سرعت می‌دود و پنهان می شود. پروازش پرتوان و آغاز آن پرسر و صداست. در ارتفاع کم پرواز می کند و مدت پروازش معمولاً کوتاه است.

زیستگاه قرقاول

زیستگاه این پرنده در جنگل های مرطوب، بوته زارهای تمشک و درختان پهن برگ یا خزان کننده است که در زیر بوته های آن ها آشیانه می کند. قرقاول ها وابستگی زیادی به جنگل ها و بوته زارها دارند آن‌ها معمولاً در جنگل ها استراحت و در نقاط باز و کم درخت و کشتزارها به تغذیه می پردازند.

جنس نر و ماده قرقاول

جنس نرو ماده این پرنده کاملاً با هم تفاوت دارندو رنگ پر آن ها برحسب زیرگونه جنس و سن تغییر می کند. نرهای بالغ پروبال رنگین و پر زرق و برق و دمی درازتر و سر و گردن آن ها به رنگ سبز تیره براق است. در قرقاول های ماده رنگ پرها نخودی تیره با لکه های قهوه ای زیاد به رنگ محیط اطراف است که باعث می شود در دوران طولانی خوابیدن روی تخم ها و زمان پرورش جوجه ها از دید دشمنان پنهان بماند.

در جنس نر سروگردن غالباً به قرقاول های نابالغ از لحاظ دم شبیه به کبک و دارای دم های کوتاه هستند و از این لحاظ بایستی آن ها را با کبک ها حتی زمانی که همراه قرقاول های بالغ دیده می شوند تشخیص داد.

این پرنده سالانه ۱۲تخم در اواسط اردیبهشت ماه به جا می‌گذارد و مدت نشستن روی تخم ها نیز حدود ۲۰ روز است.
قرقاول نظیر مرغ و خروس و انواع بوقلمون جزو ماکیان تقسیم بندی شده و به این ترتیب از نظر مشخصات ظاهری و فیزیولوژیکی کم و بیش تمام خصوصیات گروه ماکیان را دارند. قد پرنده به اندازه مرغ وخروس معمولی بوده ولی پرهای دم در قرقاول رشد بسیار زیادی کرده، به طوری که در برخی از نژادها، طول دم به۵/۱ متر می رسد و بدین گونه درازای پرنده از سر تا دم به دو متر هم می رسد. ارتفاع قرقاول‌ها از ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متر است. بلندی پرهای دم را در هنگام پرواز می توان به خوبی تشخیص داد زیرا که در این موقع دم وضعیت خاص ومشخصی را به خود می گیرد. وزن قرقاول های بالغ بین دو تا سه کیلوگرم است و تنها در یکی از نژادها که به غول قرقاول یا آرگوس معروف است وزن پرنده به پنج تا شش کیلوگرم می رسد. رنگ پر وبال پرنده در نرها رنگین و در ماده ها خاکستری مایل به قهوه ای است. سر پرنده کوچک بوده ودارای منقاری کوتاه و خمیده می باشد. سوراخ بینی ظریف بوده و به وسیله پرهای رنگین پوشیده شده‌است. پاها لخت بوده، اما بلندی و لختی پاهای طاووس را ندارد.

تاریخچه پرورش قرقاول

جانورشناسان معتقدند که زیست گاه اولیه قرقاول مشرق زمین و مخصوصاً قفقاز وسواحل دریای خزر است و این موضوع از قدیم مورد تأیید دانشمندان بوده است به طوری که شاردن معروف در جلد دوم سفرنامه خود می نویسد: «آنچه که در دهانه رودخانه ایونی در مجاورت دریای سیاه کاملاً مطابق نوشته های مورخین باستان یافتم، قرقاول های شکیل وعظیم آن است که از حیث لطافت در سرتاسر آفاق بی نظیر است و به نظر من چنان پرندگانی با چنین گوشت مطبوع وذائقه نواز در هیچ جای جهان پیدا نمی شود…».

صرف نظر از نوشته شاردن توجه به نام Faisan نشان می‌دهد که از کلمه Phase فاز مشتق شده که نام رودخانه ای است که از کوه های قفقاز سرچشمه می گیرد و امروزه به نام محلی فاکز Fachs نامیده می شود و در گرجستان امروزی جاری است که در قدیم به آن کلشید می گفته اند و پیداست که نام علمی قرقاول معمولی Ph.Colchicus از نام آن گرفته شده‌است. مارسیال Martial دانشمند وشاعر یونانی در نوشته های خود ذکر می کند که قرقاول برای اولین بار از قاره آسیا به یونان برده و سپس از آن جا به سایر کشورهای دیگر منتقل شده است.